Ankara’da Atatürkçü Düşünce Derneği (ADD) İnönü Vakfı, Birleşik Kamu İş Konfederasyonu, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, Eğitim İş, TESUD, Türk Hukuk Kurumu, Ankara Barosu, İstanbul Barosu, İstanbul Kadın Kuruluşları Birliği, Mimarlar Odası Ankara Şubesi ve Ankara Kent Konseyi temsilcileri Anıtkabir’i ziyaret edeceklerini duyurmuştu. Ziyaret saatinden yarım saat önce Anıtkabir dezenfekte edildiği gerekçesiyle kapatıldı.

ANITKABİR’E GİRİŞ İZNİ VERİLMEMESİNE TEPKİLER

CHP Genel Başkan Yardımcısı Yıldırım Kaya:

* Anıtkabir’de böyle bir işlemin yapılması çok açık ve net Cumhuriyet ve Cumhuriyet devrimleriyle hesaplaşma anlayışıdır.

* Kuruluşun ve kurtuluşun kentinde İzmir Valisi, Atatürk büstüne çelenk koymayı bir yazıyla yasakladı. Cumhuriyet’e ihanet edenlerin Cumhuriyet devrimleriyle hesaplaşmak isteyenlerin o makamda oturtulmaması gerektiği çağrısını yaptık.

* Eğer Cumhuriyet devrimleriyle hesaplaşmayı önüne koyanların arkasına dizileceklerse bunu ilan etsinler.

* Cumhuriyet’le hesaplaşmak isteyenlerin önünde diz çökmeyeceğiz. Onlara diz çöktüreceğiz çünkü Cumhuriyet ve 0’nun devrimleri yaşayacak.

CHP Sakarya Milletvekili Engin Özkoç:

* Lozan‘ın 97. yıl dönümünde, Büyük Önderimiz Mustafa Kemal Atatürk ve Lozan’ın mimarı ikinci Cumhurbaşkanımız İsmet İnönü’nün manevi huzuruna çıkmak isteyen Atatürkçü Düşünce Derneği heyeti Anıtkabir’e alınmıyor. Halkın Anıtkabir’i ziyareti engellenemez!

CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel:

* Birileri Lozan’ı küçümsemeye çalışadursunlar, bağımsızlığımızı yedi cihana tescil ettiren Türkiye’nin tapu senedi LozanBarışAntlaşması’nın 97’nci yılında kurucu değerlerimize sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu vesileyle Lozan kahramanı İsmet İnönü’yü büyük saygıyla anıyorum.

Gazeteci Nevşin Mengü:

* Anıtkabir’i “dezenfekte” etmek için seçe seçe Lozan’ın yıl dönümünü seçmişler! ADD, ÇYDD, barolar, çeşitli STK’lar Lozan’ın yıl dönümü için Anıtkabir’e gitti, bu ziyaretleri için de önceden resmi yazışmalarını yapmışlardı. Ancak Anıtkabir’e alınmadılar.

CHP’LİLERİN ÇABASI SONUCU…

CHP Genel Başkan Yardımcısı Yıldırım Kaya, CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel ve CHP Mersin Milletvekili Ali Mahir Başarır’ın araya girmesinin ardından ADD üyelerinin Anıtkabir’e girmesine izin verildi.

ADD üyeleri, Mustafa Kemal Atatürk’ün mozolesine karanfil bıraktı. Mozolenin ardından İsmet İnönü’nün mezarı ziyaret edildi.

ADD’nin yapmak istediği anma programı İzmir’de de valilik tarafından yasaklandı.

Gerekçe olarak ise, “Etkinlik yapılması halinde, toplumsal ayrışma ve kargaşaya neden olabileceği değerlendirildiğinden; kamu düzeni güvenliği sağlanması, suç işlenmesinin önlenmesi, temel hak ve özgürlükler ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin ve genel asayişin korunması, yaşanabilecek her türlü olumsuz bir durumun önüne geçilmesi için” ifadeleri kullanıldı.

Kaynak: Sözcü / Gökmen ULU

Lozan Antlaşması kutlamaları yasaklandı, Anıtkabir kapatıldı yazısı ilk önce GAZETEM üzerinde ortaya çıktı.

Mustafa Kemal önderliğinde adeta küllerinden yeniden doğan Türkiye için bir “Tapu Senedi” niteleğinde olan Lozan Antlaşması hakkında derlenmiş bilgiler ise aşağıdadır:

Tarih: 24 Temmuz 1923 
Yer:    Lozan, İsviçre

İmzacı devletler : 
Türkiye, İngiltere, Fransa, İtalya,Japonya, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya 

İmzalayanlar:
Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı Horace Rumbold
(İstanbul’da Yüksek Komiser)
Fransa Maurice Cesar Joseph Pelle
(Fransa Büyükelçisi, Cumhuriyetin Doğuda Yüksek Komiseri)
İtalya Krallığı Marki Camille Garroni
(Senatör, İtalya Büyükelçisi, İstanbul’da Yüksek Komiser)
İtalya Krallığı Jules César Montagna
(Atina Olağanüstü Temsilcisi ve Orta Elçisi)
Japonya Kentaro Otchiai Jusammi
(Roma Olağanüstü ve Yetkili Büyükelçisi)
Yunanistan Krallığı Elefterios K. Venizelos
(Eski Bakanlar Kurulu Başkanı)
Yunanistan Krallığı Dimitri Kaklamanos
(Londra Olağanüstü Temsilcisi ve Orta Elçisi)
Romanya Constantin I. Diamand
(Orta elçi)
Romanya Constantin Contzesco
(Orta elçi)
Yugoslavya Krallığı Dr. Miloutine Yovanovitch
(Bern Olağanüstü Temsilcisi ve Orta Elçisi)
Türkiye İsmet Paşa
(Umuru Hariciye Vekili, Edirne Mebusu)
Türkiye Dr. Rıza Nur Bey
(Umuru Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekili, Sinop Mebusu)
Türkiye Hasan Bey
(Eski vekil, Trabzon Mebusu)  

LOZAN’A GİDEN YOL

Osmanlı İmparatorluğu ile 10 Ağustos 1920’de Fransa’nın başkenti Paris’in 3 km batısındaki Sevr banliyösünde bulunan Seramik Müzesi’nde imzalanan anlaşma karşısında Ankara’da TBMM’nin tepkisi çok sert oldu. Ankara İstiklâl Mahkemesinin 1 numaralı kararı ile anlaşmaya imza koyan 3 kişiyi ve Sadrazam Damat Ferit Paşa’yı idama mahkûm edip vatan haini ilan etti. Yunanistan dışında Sevr’i hiçbir ülkenin meclislerinde onaylamaması nedeni ile Sevr bir anlaşma taslağı olarak kaldı. Onaylanmamış olmasının yanı sıra Anadolu’daki mücadelenin de başarıya ulaşması ve zaferle sonuçlanması neticesinde Sevr Antlaşması hiçbir zaman uygulanamadı. Buna karşın, İzmir’in Kurtuluşu ile Lozan Antlaşması’na giden süreçte Birleşik Krallık içinde 2 uçak gemisinin de bulunduğu donanmayı İstanbul’a göndermiştir. Aynı süreçte ABD de 13 yeni savaş gemisini Türkiye sularına göndermiştir. Ayrıca, Amiral Bristol komutasındaki USS Scorpion gemisinin istihbarat görevi de yapmak suretiyle 1908-1923 arası sürekli olarak İstanbul’da bulunduğu bilinmektedir. 

GÖRÜŞMELER BAŞLIYOR

TBMM Hükümeti’nin Yunan kuvvetlerine karşı elde ettiği zaferin ardından Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasından sonra İtilaf Devletleri 28 Ekim 1922’de TBMM Hükümeti’ni Lozan’da toplanacak olan barış konferansına davet ettiler. Barış şartlarını görüşmek için Konferansa önce Başvekil Rauf Orbay katılmak istemiştir. Fakat Mustafa Kemal Atatürk İsmet Paşa’nın katılmasını uygun görmüştür. Mustafa Kemal Paşa Mudanya görüşmelerine de katılan İsmet Paşa’nın Lozan’a baş temsilci olarak gönderilmesini uygun buldu. İsmet Paşa Dışişleri Bakanlığına getirildi ve çalışmalar hızlandırıldı. İtilaf Devletleri Lozan’a TBMM Hükûmeti üzerinde baskı kurmak için İstanbul Hükûmeti’ni de davet ettiler. Bu duruma tepki gösteren TBMM Hükümeti, 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı.

 TBMM Hükûmeti Lozan Konferansı’na katılarak Misak-ı Milli’yi gerçekleştirmeyi, Türkiye’de bir Ermeni devletinin kurulmasını engellemeyi, kapitülasyonları kaldırmayı, Türkiye ile Yunanistan arasındaki sorunları (Batı Trakya, Ege adaları, nüfus değişimi, savaş tazminatı) çözmeyi ve Türkiye ile Avrupa devletleri arasındaki sorunları (ekonomik, siyasal, hukuksal) çözmeyi amaçlamış Ermeni yurdu ve kapitülasyonlar hakkında anlaşma sağlanamazsa görüşmeleri kesme kararı almıştır. 

Lozan’da TBMM Hükümeti, sadece Anadolu’ya saldıran ve orada yendiği Yunanlarla değil I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ni mağlup eden devletlerle de karşılaşıp hesaplaştı ve artık tarihe karışmış olan bu imparatorluğun tüm tasfiye davaları ile yüzleşmek zorunda kaldı. 20 Kasım 1922’de Lozan görüşmeleri başlamıştır. Osmanlı borçları, Türk-Yunan sınırı, boğazlar, Musul, azınlıklar ve kapitülasyonlar üzerinde uzun görüşmeler yapılmıştır. Ancak kapitülasyonların kaldırılması, İstanbul’un boşaltılması ve Musul konularında anlaşma sağlanamamıştır.

Temel konularda tarafların tavize yanaşmaması ve önemli görüş ayrılıkları çıkması üzerine 4 Şubat 1923’te görüşmelerin kesilmesi savaş ihtimalini yeniden gündeme getirmiştir. Başkomutan Müşîr Mustafa Kemal Paşa Türk Ordusu’na savaş hazırlıklarının başlamasını emretmiştir. Sovyetler Birliği eğer tekrar savaş çıkarsa bu sefer Türkiye’nin yanında savaşa gireceğini duyurmuştur. Haim Nahum Efendi öncülüğündeki azınlık temsilcileri de Türkiye’yi destekleyerek arabulucu olmuşlardır. Yeni bir savaşı ve kendi kamuoyunun tepkisini göze alamayan İtilaf Devletleri barış görüşmelerini tekrar başlatmak için Türkiye’yi tekrar Lozan’a çağırmıştır. 

Taraflar arasında karşılıklı verilen tavizler ile görüşmeler 23 Nisan 1923’te tekrar başlamış, 23 Nisan’da başlayan görüşmeler 24 Temmuz 1923’e kadar devam etmiş ve bu süreç Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması ile sonuçlanmıştır. Taraf ülkelerin temsilcileri arasında imzalanan anlaşma, uluslararası anlaşmaların ülke meclislerince onaylanmasını gerektiren yasalar gereğince taraf ülkelerin meclislerinde görüşülmüş ve Türkiye tarafından 23 Ağustos 1923’te, Yunanistan tarafından 25 Ağustos 1923’te, İtalya tarafından 12 Mart 1924’te, Japonya tarafından 15 Mayıs 1924’te imzalanmıştır. Birleşik Krallık’ın anlaşmayı onaylaması ise 16 Temmuz 1924 tarihinde olmuştur. Anlaşma, tüm tarafların onayladığına dair belgeler resmi olarak Paris’e iletildikten sonra, 6 Ağustos 1924 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

ALINAN KARARLAR

Türkiye-Suriye Sınırı: 
Fransızlarla imzalanan Ankara Anlaşması’nda çizilen sınırlar kabul edilmiştir.
Irak Sınırı: Musul üzerinde antlaşma sağlanamadığı için, bu konuda Birleşik Krallık ve Türkiye Hükûmeti kendi aralarında görüşüp anlaşacaklardı. Bu anlaşmazlık Musul Sorunu’na dönüşmüştür. 

Türk-Yunan Sınırı:
Mudanya Ateşkes Antlaşması’nda belirlenen şekliyle kabul edildi. Meriç Nehri’nin batısındaki Karaağaç istasyonu ve Bosnaköy, Yunanistan’ın Batı Anadolu’da yaptığı tahribata karşılık savaş tazminatı olarak Türkiye’ye verildi. 

Adalar:
Midilli, Limni, Sakız, Semadirek, Sisam ve Ahikerya adaları üzerinde Yunan hakimiyeti hususunda Osmanlı Devleti’nin imzalamış olduğu 1913 tarihli Londra Antlaşması ve 1913 tarihli Atina Antlaşması’nın adalar hakkındaki hükümleri ve 13 Şubat 1914 tarihinde Yunanistan’a bildirilen karar, adaların askeri gayelerle kullanılmaması şartıyla aynen kabul edilmiştir. Anadolu kıyısına 3 milden az mesafede bulunan adaların ve Bozcaada, Gökçeada ile Tavşan Adaları üzerindeki Türk hakimiyeti kabul edilmiştir.
Osmanlı Devleti tarafından Uşi Antlaşması ile 1912 yılında İtalya’ya geçici olarak bırakılan On İki Ada üzerindeki bütün haklardan on beşinci maddeyle İtalya lehine feragat edilmiştir.

Türkiye-İran Sınırı: 
Osmanlı İmparatorluğu ile Safevî Devleti arasında 17 Mayıs 1639’da imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması’na göre belirlenmiştir. 

Kapitülasyonlar:
Tamamı kaldırıldı. 

Azınlıklar:
Lozan Barış Antlaşması’nda azınlık, Müslüman olmayanlar olarak belirlenmiştir. Tüm azınlıklar Türk uyruklu kabul edildi ve hiçbir şekilde ayrıcalık tanınmayacağı belirtildi. Antlaşmanın 40. maddesinde şu hüküm yer almıştır: “Müslüman olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukları, hem hukuk bakımından hem de uygulamada, öteki Türk uyruklarıyla aynı işlemlerden ve aynı güvencelerden yararlanacaklardır. Özellikle, giderlerini kendileri ödemek üzere, her türlü hayır kurumlarıyla, dinsel ve sosyal kurumlar, her türlü okullar ve buna benzer öğretim ve eğitim kurumları kurmak, yönetmek ve denetlemek ve buralarda kendi dillerini serbestçe kullanmak ve dinsel ayinlerini serbestçe yapma konularında eşit hakka sahip olacaklardır. Batı Trakya’daki Türklerle, İstanbul’daki Rumlar dışında, Anadolu ve Doğu Trakya’daki Rumlar ile Yunanistan’daki Türkler’in mübadele edilmeleri kararlaştırıldı”.

Savaş tazminatları:
İtilaf Devletleri, I. Dünya Savaşı nedeniyle istedikleri savaş tazminatlarından vazgeçtiler. Türkiye, tamirat bedeli olarak Yunanistan’dan 4 milyon altın talep etti[ ancak bu istek kabul edilmedi. Bunun üzerine 59. maddeyle Yunanistan savaş suçu işlediğini kabul etti ve Türkiye tazminat hakkından feragat etti ve sadece savaş tazminatı olarak Yunanistan, Karaağaç bölgesini verdi. 

Osmanlı’nın borçları:
Osmanlı borçları, Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı. Türkiye’ye düşen bölümün taksitlendirme ile Fransız frangı olarak ödenmesine karar verildi. Düyun-u Umumiye idare heyetinde bulunan yenik Alman İmparatorluğu ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu devletlerinin temsilcileri idare kurulundan çıkartılmış ve kurumun faaliyeti devam ettirilerek antlaşmayla birlikte yeni görevler verilmiştir. 

Boğazlar:
Boğazlar, görüşmeler boyunca üzerinde en çok tartışılan konudur. Sonunda geçici bir çözüm getirilmiştir. Buna göre askeri olmayan gemi ve uçaklar barış zamanında boğazlardan geçebilecekti. Boğazların her iki yakası askersizleştirilip, geçişi sağlamak amacıyla başkanı Türk olan uluslararası bir kurul oluşturuldu ve bu düzenlemelerin Milletler Cemiyeti’nin güvencesi altında sürdürülmesine karar verildi. Böylece Boğazlar bölgesine Türk askerlerinin girişi yasaklandı. Bu hüküm, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile değiştirilmiştir.

Yabancı okullar: 
Eğitimlerine Türkiye’nin koyacağı kanunlar doğrultusunda devam etmesi kararlaştırıldı.
Patrikhaneler: Dünya Ortodokslarının dini lideri durumundaki patrikhanenin Osmanlı Devleti zamanındaki bütün ayrıcalıklarının kaldırılarak sadece dinî işleri yerine getirmek şartıyla ve bu hususta verilen sözlere güvenilerek İstanbul’da kalmasına izin verildi. Ancak antlaşma metnine patrikhanenin statüsü hususunda tek bir hüküm konulmadı.

 Kıbrıs: 
Osmanlı Devleti Ruslara karşı İngilizleri yanına çekebilmek için 1878 yılında Kıbrıs’taki hakları saklı olmak şartıyla geçici olarak Kıbrıs’ı Birleşik Krallık idaresine vermişti. Birleşik Krallık I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine 5 Kasım 1914’te Kıbrıs’ı topraklarına kattığını resmen açıkladı. Osmanlı Devleti bu kararı tanımadı. Türkiye Lozan Antlaşması’nın 20. maddesiyle Kıbrıs’taki Birleşik Krallık egemenliğini kabul etti.  

DİPLOMASİNİN SÜNGÜ SAVAŞI ve 100 YIL

24 Temmuz 2023 tarihi, Lozan Antlaşması’nın 100. yılı olması münasebetiyle önemli bir tarih olarak görülüyor. “Lozan zafer mi hezimet mi ?” tezlerinin sık sık dillendirildiği dönemleri bir tarafa bırakacak olursak, bu konuda birer otorite olan araştırmacılarca belirtilen  önemsenecek bazı noktaları belirterek konuyu noktalayalım: 

* Lozan’da Türkiye diplomasisinin süngü savaşı verilmiş ve kazanılmıştır.

* Lozan Türkiye açısından bir yaşam iradesidir.

* Her tarafı işgal edilmiş olan Türkiye, Lozan Antlaşması ile  tekrar ayağa kalkmıştır.

* Bu antlaşmanın iddia edildiği gibi gizli maddeleri yoktur. Vardır diyenler, o maddelerin içeriğini tesbit edip açıklamak mecburiyetindedir. 

* Lozan’ın bir yenigi ve hezimet olduğunu söyleyen kesimlerin Mondros ve Sevr Anlaşmaları dönemi ile bugünkü Türkiye Cumhuriyeti haritalarını yan yana koyarak incelemeleri ve ondan sonra konuşmaları gerekir.

* Devletlerarası anlaşmalar için konulmuş bir süre yoksa,  ilelebet devam eder. Şayet gücünüz varsa, yırtıp atabilirsiniz. 

(Derleme: Mehmet Atak) 

TÜRKİYE’NİN TAPU SENEDİ LOZAN yazısı ilk önce GAZETEM üzerinde ortaya çıktı.